Orgelbouwer Bernhardt Edskes presenteert uniek, transportabel barokorgel in Westeremden.

Westeremden-In Westeremden vond zaterdagavond een benefietconcert plaats voor het barokorgel in de Lutherse Kerk in Groningen. Bij die gelegenheid werd een ander, nieuw orgel van Bernhardt Edskes voor het eerst officieel bespeeld. ,,Ik heb vanmorgen alle kussens uit de kerk gehaald voor de akoestiek”, zegt Henk Helmantel terwijl hij het bezoek welkom heet. ,,Die werken heel dempend.” De beroemde schilder is medeorganisator van het benefietconcert in de Andreaskerk in Westeremden. Hij ziet zaterdagavond tot zijn genoegen dat de kerk een half uur voor aanvang al aardig vol loopt. ,,Al die mensen dempen de akoestiek weliswaar ook, maar op een andere manier.”

Het eerste transportabele, barokke continuo-orgel

De akoestiek is een belangrijk punt, want er staat vanavond iets bijzonders te gebeuren. In het koor van de kerk bevindt zich een uniek, mobiel orgel, dat bespeeld gaat worden door Tymen Jan Bronda. Hij zal countertenor Robert Kuizenga begeleiden, die werk van Händel, Vivaldi en Bach zal zingen. ,,Het orgel is net klaar”, zegt Bernhardt Edskes, die bij het orgel nog even wat details doorneemt met Bronda. ,,Vanavond is de officiële presentatie. Dit is het eerste transportabele, barokke continuo-orgel: een groot orgel in klein formaat om oude muziek op te begeleiden.” De 78-jarige orgelbouwer, die in zijn orgelmakerij in Zwitserland ook het nieuwe, op bouwtekeningen van Arp Schnitger gebaseerde, barokorgel in de Lutherse kerk maakte, vertelt het met nauw verholen trots. ,,Ook dit transportabele orgel is, tot in de kleinste details, helemaal gebouwd op basis van de principes van Arp Schnitger, de Stradivarius onder de orgelbouwers wiens driehonderdste sterfjaar in 2019 wordt herdacht. Het heeft ongekende mogelijkheden in de klankkwaliteit.”

Een tekort van 100.000 euro

Woensdag kwam het orgel uit Zwitserland in Westeremden aan. ,,Het is in een paar uur in elkaar te zetten en te demonteren”, vertelt Bronda, die behalve organist ook artistiek leider van het Luthers Bach Ensemble is, én de grote man achter het barokorgel in de stijl van Schnitger, in de Lutherse Kerk. ,,Dat orgel wordt weliswaar al bijna twee jaar bespeeld, maar we hebben nog een tekort van 100.000 euro”, vertelt Bronda. ,,Dat geld zijn we nog aan Bernhardts orgelmakerij schuldig.” Vandaar dus het benefietconcert, het vierde dat in Westeremden plaatsvindt. De orgelbouwer zelf houdt zich vanavond niet met zulke aardse zaken bezig. ,,Ik zie dit nieuwe orgel als mijn eerbetoon aan Arp Schnitger”, zegt Edskes. ,,Hij heeft destijds zelf ook van deze kleine orgels gebouwd, maar die zijn allemaal verdwenen.” Al jaren discussieerde Edskes over een orgel als dit met barokgrootheden als Ton Koopman en Masaaki Suzuki. ,,Ik ben er eigenlijk al mijn hele leven mee bezig.” Lang geleden sprak hij er ook al over met Gustav Leonardt. ,,Die kleine kistorgeltjes waarmee barokmuziek vaak begeleid wordt, heeft Bach nooit gekend”, vertelt Edskes. ,,Die geven toch een soort Mickey Mouse-muziek. Dit is een volwaardig orgel, de eerste in dit formaat en met deze dispositie.” Voor de kenners: het bevat acht registers, waaronder een Prestant 8’ en Subbas 16’. Edskes: ,,En, ook uniek: het heeft een wisselregister, waardoor er nog een klankkleur extra beschikbaar is.”

‘U moet eerst langs Henk, die collecteert voor het orgel’

Als om acht uur het concert begint, zit de kerk helemaal vol. Het is een ideale dag voor zo’n orgelpresentatie, want terwijl het buiten zinderend warm is, is het binnen lekker koel. Henk Helmantel heet het publiek welkom. ,,Na afloop bent u allen welkom in de tuin van De Weem voor een hapje en een drankje”, meldt de schilder, wiens museum naast de kerk staat. ,,Kunt u meteen ook even de tentoonstelling bekijken.” Het orgel blijkt een heuse openbaring, al trekt de hemelse zang van Kuizenga een flink deel van de aandacht naar zich toe. Als na afloop de meeste bezoekers zich naar de tuin van De Weem begeven (,,de drank en hapjes zijn gratis”, meldt Helmantels vrouw Babs, ,,maar u moet eerst langs Henk, die collecteert voor het orgel”), neemt Edskes zelf nog even plaats achter zijn orgel om een handvol bewonderaars nog wat andere mogelijkheden te demonstreren. ,,In feite is dit een klein kerkorgel”, zegt Tymen Jan Bronda, die op het houten bankje in het koor vanaf de zijkant toekijkt. Hij wil het transportabele orgel in de toekomst vaker gaan gebruiken. ,,Wij gaan er met het Luthers Bach Ensemble in oktober een cantatedienst in de Martinkerk mee begeleiden. En in december Händels ‘Messiah’.” En ondertussen moet het grote orgel in de Lutherse Kerk nog worden afbetaald. ,,Een avond als deze levert 2000 euro op. Er moet dus nog wel wat gebeuren.”